Mutluluğa giden yol

Uzun ama muazzam bir yazı olacak bu, mutluluğu arayanlar için.

Profesör Laurie Santos ile tanışın. Kendisi Yale Üniversitesi’nin en çok konuşulan ve en popüler dersinin yaratıcısı: PSYC 157: Psikoloji ve İyi Hayat.

Bu ders o kadar meşhur oldu ve o kadar talep gördü ki 1200’den fazla öğrenci bu derse kayıt oldu. Peki bu hoca neyi amaçlıyor? Öğrencilerinin mutlu olmasını. Eh bunu gören depresif ve mutsuz öğrenciler kendilerini hemen bu derste buldular.

Daha önce de pozitif psikoloji dersleri vardı ama bu dersin onlardan farkı, davranışları değiştirmek üzerine. Yani mutluluğun bilimini anlatmıyor, mutluluğu pratiğe dökmeyi sağlıyor.

İşte bu yazı da, o dersin bir özeti.

Eğer mutluluğu pratiğe döktürmek istiyorsa, önce mutluluğun ne olduğunu anlatması gerekiyor. Bu yüzden ders bununla başlıyor.

Mutluluk Envanteri

Derse başlamadan önce Santos hoca, öğrencilerine bir test çözdürüyor. Ders sonunda çünkü yeniden bu testi çözecekler ve bir fark var mı bakacaklar. Dilerseniz bu testi siz de çözebilirsiniz. Şurada.

Siz şimdi diyorsunuz ki, bu çocukların hepsi Yale’e gidiyor neden mutsuz olsunlar hepsinde kesin çok iyi çıkar bu sonuçlar. Ama öyle değil, o kadar stres ve zaman baskısı altında ne yazık ki Yale’e de gitseler mutlu değiller.

Bu testten sonra 21 ders daha veriyor hocamız. Bu arada yine bu derslere de coursera üzerinden ulaşabilirsiniz. Burada.

Mutluluğu anlamadan önce neden mutluluğu yanlış anladığımızla ilgili dersler veriyor. Dersler şöyle “Neler mutluluğa neden olmaz I ve II”ve “Neden zihniniz berbat?”Çünkü hoca öğrencilerin mutluluk konseptlerinin yanlış olduğunu fark ediyor. Yani iyi not alınca mutlu olacaklarını sandığından, onlara “hepinize D vercem” diye başlıyor derse. Sonra tabii telefonlar, epostalar alıyor endişeli. Orada da herkesin nota odaklandığını ve bu derste neler öğreneceklerine odaklanmadığını gözlemlemiş oluyor.

Ders 1:

Mutlulukla ilgili çok fazla yanılgılarımız var. Örnekle açıklamak gerekirse; 19.99 doların aslında 20 dolarla hemen hemen aynı olduğunu biliyorsunuz ama bilmeniz yetmiyor, yine de 19.99 size daha iyi bir seçenek gibi görünüyor. Demek ki zihnimiz yanlış olan şeyler konusunda bizi kolayca ikna edebiliyor. Mutlulukla ilgili de öyle. Bir liste yapın sizi nelerin mutlu ettiğiyle ilgili. O listedekilerin hepsi yanlış. Çünkü belki iş değişikliği, belki para, belki lokasyon değişikliği istediniz o listede ama onlar hiçbir şekilde sonunda sizi mutlu etmeyecek. Zihniniz yanılıyor, ama bilim doğruyu söylüyor. Buyrun neden olduğunu öğrenmek için ders 2’ye.

 

Ders 2:

Santos hocamız bu derste bir pie chart üzerinden mutluluğu belirleyen etmenlerden bahsediyor. Mutluluğun yüzde ellisi genlerden geliyor (yani sizin kontrolünüz dışında) yüzde 10’u durumlarla ilgili ve yüzde 40’ı da düşünceleriniz, hareketleriniz ve tutumlarınızla şekilleniyor. (Bunu öne süren kişi de şu)

Yani siz şimdi o listeyi yaparken sandınız ki, sizi o listede yazdıklarınız mutlu edecek ama etkisi işte o yüzde 10’luk alanda ancak. Yani kötü bir ilişkide de olsanız, mutsuz olduğunuz bir işte de çalışsanız bu yalnızca o kadar bir alanı kaplayacak. Yani sizin çok büyük bir değişiklik yaratacak hayatımda diye düşündüğünüz şey bilimsel olarak aslında çok küçük.

Peki nedir kişisel mutluluğun kaynakları? Bunu tersten çalışmışlar. Yani mutlu insanların hayatlarına bakmışlar ve ortak ne var onları araştırmışlar. Bu şu demek değil tabi, bir insan hem mutlu hem uzun, demek ki uzun boylu olmak mutluluk getiriyor değil. Ama mutlu insanların ortak alışkanlıklarını keşfetmişler tabi: mutlu insanlar aile ve arkadaşlarına daha fazla vakit ayırıyorlar. Şükranlarını dile getiriyorlar. Daha olumlu bakıyorlar. Fiziksel olarak aktifler. Anda yaşamaya çalışıyorlar hayattan keyif alarak. Tüm bunlar yeni gelmedi size tabii ama olsun daha ders var. Buyrun devam edelim.

 

Vizeler

Sahi, paradan hiç bahsetmedik? Yani madem para mutluluğu satın alamıyor, insanlar niye ona bu kadar takıntılı.

Şöyle bir araştırma sonucundan bahsediyor hocamız: İnsanlar 30.000 dolar yılda kazandıklarında ne kadar sizi mutlu eder diye sorulunca 50.000 diyorlar. Sonra 100.000 kazanan insanlara sorulunca tabii bekliyorsunuz onlar böyle iki katı kadar mutlu. Ama öyle değil. Eğer 250.000 kazanırlarsa mutlu olacaklarını söylüyorlar.

O zaman da düşünüyorsunuz ki demek ki belirli bir miktar yok insanlara mutluluk getiren. Ama çok doğru değil bu. Nobel ödüllü ekonomistler bir araştırma yapmış 1000 kişi üzerinde ve 75.000 dolara kadar mutluluk seviyesi artabilirken buradan itibaren öyle bir artış görünmüyor. Demek ki aslında 75.000 dolarmış o mutluluk sınırı. Dolayısıyla daha fazla para kazanırsam daha mutlu olurum da bir yanılgı.

1967 yılında, öğrencilere neye değer verdiği sorulduğunda %87’si “anlamlı bir hayat felsefesi geliştirmek derken” ancak %42’si “finansal olarak iyi olmak” demiş. Sonra 2005 yılında yapılmış bu araştırma ve %71’i “finansal olarak iyi olmak” derken %52’si ancak anlamlı bir hayat felsefesinden bahsetmiş. Bu da aslında ne kadar dönemsel olduğunu gösteriyor değerlerin. Ama Yale öğrencileri şanslılar çünkü onlar 34 yaşından itibaren zaten 76000 ortalama kazancaklar.

 

Özel ödev

– Eğer aniden yolda 100 dolar bulsanız ne yaparsınız?

– Eğer aniden bir ekstra saat bulsanız ne yaparsınız?

Parayla insanlar daha kendilerini ödüllendirirken, ekstra saatle işlerimi toparlarım vs demişler. Halbuki yani o saatte daha keyif alan şeyler yapılabilir.

Para ve zaman aslında ikisi de varlık. İkisi de harcanıyor, heba ediliyor. Ama ikisinin de arasında büyük fark var. Para elastik bir değer. Biriktirebilirsiniz istediğiniz kadar ya da hayatınızın bazı alanlarında artar ya da azalır. Ama zaman öyle değil. Zamanı biriktiremiyorsunuz ne yazık ki ya da bazen daha fazla kazanmıyorsunuz. Ömrünüzün sonuna kadar aynı dakikalarla devam etmek zorundasınız.

Hal böyle olunca, bir saat aslında 1 dolardan daha değerli ama biz genelde tam tersiymiş gibi davranıyoruz. İyi ödeyen ama daha uzun mesai saatleri olan iş yerlerinde çalışıyoruz mesela. Ya da daha ucuz diye daha uzun süren ulaşım araçlarını seçiyoruz.

Ama insanlara 40 dolar veriliyor ve deniyor ki, siz bunu size zaman kazandıracak bir şey için harcayın. Gerçekten de kimisi temizlikçi çağırıyor onunla, kimi hızlı yemek söylüyor falan. Sonra bir de bir şey almaları için 40 dolar veriliyor onlara. Ama görünüyor ki, zaman kazandıran şeyleri almaları söylendiğinde daha iyi hissediyorlar kendilerini.

Zamanın bu kadar değerli olduğunu anlattıktan sonra hocamız dersini iptal ediyor ve diyor ki 1 saat size boş zaman buyrun ne isterseniz yapın ama ödev falan yapmayacaksınız. Bir tane öğrenci mutluluktan ağlıyor J

 

Ders 13-20

Hocamız bu derste öğrettiklerinin beyinde oturabilmesi için bir app kullandırtıyor.

O app de şu. Burada birtakım egzersizler var, yani gerçekten hayata geçiriyorsunuz öğrendiklerinizi. Mutluluğa “ulaşmanıza” yardımcı oluyor yani.

Peki yani Yale’de okumasak da mutlu olabilir miyiz? Ya da şöyle soralım mesela araba çarptı ve belden aşağımız felçli kaldı. 5 yıl sonra daha mı mutsuz olursunuz?

Hayır.

Burada da başka bir araştırma devreye giriyor. Piyango kazananlar ve daimi felçilelere mutluluk oranları soruluyor. Görülüyor ki ikisinin mutluluk oranları arasında o kadar büyük bir fark yok. Çünkü bizim bir psikolojik bağışıklık sistemimiz var. O da bizim dışsal kaynaklardan ötürü mutluluk seviyemizin düşmesini engelliyor.

Bir şey daha var burada çok sevdiğim. İnsan gelecekle ilgili düşündüğünde genelde olumsuz düşünmeye meyilli. Kesin beni terk edecek, kesin kovacaklar beni vs. Ama olay olduktan sonra dikiz aynasından bakınca o kadar da kötü olmadığını görülüyor. İyi ki terk etti zaten işe yaramaz biriydi ya da iyi ki kovuldum.. gibi.

Dolayısıyla mutluluk, inşa edilebilecek bir zihin yapısı, dışarıdan birtakım şartlarla empoze edilen bir şey değil.

 

Finaller

En sonunda başta yaptıkları testi tekrar yapıyorlar. Görülüyor ki, gerçekten mutluluğa bakış açısı değişmiş, mutluluk oranları artmış, davranışlar yavaş yavaş değişmeye başlamış.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s