“Fly Me to the Moon”

 

Eğer okuyucusuysanız fark etmişsinizdir, Popular Science dergisi son 6 aydır “Ay” konusunda bir şeyler paylaşıyor bizlerle hep. Dr. Umut Yıldız da yine yaz aylarında iki sayıda Ay yolculuğuyla ilgili yazmıştı. Biz Marsları konuşurken Ay da nereden çıktı dedim, yazıda onun da cevabı bulunuyordu. Dr. Umut Yıldız’ın Haziran ve Ağustos aylarındaki iki yazısını da birleştirip özetlemek istedim. Neler oluyordu Ay tarafında?

Öncelikle minik bir tarihsel yolculuğa gidelim. 1960’lar. Dünya 2 kutba bölünmüş. Bir tarafta kapitalist ABD, öte yanda sosyalist Sovyetler Birliği. Soğuk Savaş dönemi, ikisi de aslında ne kadar güçlü olduklarını gösterme peşinde. Güçlülüğün en büyük göstergelerinden bir tanesi de uzay yarışı.

4 Ekim 1957– Sovyetler Birliği’nin ilk uydusu Sputnik 1 uzaya çıkıp sinyal gönderiyor.

Bunu gören ABD durur mu hemen 4 ay içinde;

31 Ocak 1958– İlk uydusu Explorer 1’i fırlatıyor. Ama tabii ilk olamadıkları için travma içindeler.

Bu öyle bir travma ki o sene içerisinde NASA kuruluyor. Nedeni için politik büyüklük yarışı desek, yalan olmuyor.

1962– Kennedy sahneye çıkıyor ve 1970 yılına gelmeden Amerika’nın Ay’a inmesi gerektiğini söylüyor. 1963 yılında suikasti sonrasında bu sözü, ulusal amaç haline geliyor tabii.

1969– Ay’a iniliyor.

 

1972’ye gelene kadar 6 Apollo seferi yapılıyor. Yani Ay misyonu öyle sadece Apollo 11’den ibaret değil.

Apollo 8– Ay’a ilk giden insanlı araç. 21 Aralık 1968’de fırlatılıyor. İçinde 3 tane astronot var. Kim biliyor ki adlarını =)  Deneme turu olduğu için tur atıp geri dönmüşlerdi. Ay’dan doğan Dünya fotoğrafı (Earthrise) Apollo 8 armağanıdır.

Apollo 9– Yine 3 astronotla sadece Dünya çevresinde Ay modüllerinin testlerini yaptılar.

Apollo 10– Ay yüzeyine 15km yaklaşarak iniş modüllerinin ilk testlerini yaptılar. 3 astronot Ay çevresinde 31 kez tur attı.

Apollo 11: 16 Temmuz 1969’da yola çıkıp 20 Temmuz’da Ay’a iniş yaptılar. Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins. Bu 3 astronottan Collins hariç ikisi Ay’a ayak basmıştı. Collins ise Ay yörüngesinde dolanıp diğerlerinin gelmesini beklemiş =) Poor Collins.

Apollo 12 – 19 Kasım 1989 – 8 saate yakın, Astronotlar Ay’da yürüdüler.

Apollo 13– “ Houston, we’ve had a problem” sözü burada söyleniyor. Ay’a ulaşamadan, elektrik aksamında çıkan bir arıza sebebiyle oksijen kaybı yaşadılar ve misyon iptal edildi. Astronotlar da Ay’a yakından bakıp geri döndüler.

Apollo 14-15-16 ve 17 : Ocak 71 ve Aralık 72 arasında yapıldı. Her bir misyonda 2 astronot yürüdü. 6 Apollo misyonu Ay’a iniş yaptı ve 12 kişi Ay’da yürüdü.

Ay misyonlarının yapıldığı dönem ABD’nin Ay’a çıkmak en büyük ulusal hedefi olduğu için bütçesinin %3 ile %4.5’larına varan bütçesi vardı. Sonraları bu bütçe %0.5 civarına geriledi. Bir de Sovyetler yarıştan çekilince, yani sidik yarışı bitince, motivasyon da düştü. Sovyetler tarafında Sovyet Uzay Programı’nın başında olan Sergei Korolev öldü, sonra devlet başkanları, ekonomik krizdi derken bu yarış git gide yok olmaya başladı. ABD tarafında ise Vietnam Savaşı, sivil hak hareketleri (68 kuşağı) derken uzay yarışı git gide önemini yitirdi.

Neden 50 sene oldu hala Ay’a gidilmedi?

60’larda insanlar Ay’a gitmiş… O zamanın teknolojisiyle bile Ay’a gidiliyorsa bugün nasıl gidemiyoruz diye sıklıkla soruluyor. Ama işte o günün teknolojisi bugün hiçbir işimize yaramıyor diyor Umut Yıldız. Ay’a gidilecekse birçok şeyi bugünün teknolojisiyle yeniden tasarlayarak yapmamız gerekiyor. Bu da yeni insanların yetiştirilmesi ve son teknolojiyle yeni araç tasarımlarının yapılması demek oluyor.  Apollo dönemlerinden bu yana insanlık teknolojide çağ atladı. Yani Ay’a ya da herhangi bir uzay cismine insanlı bir misyon planlanıyorsa, en başa dönmüş durumdayız. Yörünge araçlarını ve küçük robotları saymazsak neredeyse o zamanlardan beri bugüne kadar Ay ile ilgili hiçbir şey yapılmıyor.

Peki Ay’a gidilecek mi?

Bu yıl 26 Mart’ta ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, Ulusal Uzay Konseyi toplantısında hükümetlerin önümüzdeki 5 yıl içerisinde Amerikan astronotlarının, Amerikan topraklarından, Amerikan roketiyle yeniden Ay’a gidip orada kalmalarını isteyen bir konuşma yaptı. Yani Mars planları bir yanda dursun o ilk olarak “Artemis” olarak adlandırdığı projeyle yeniden “Ay” diyor.

50 yıl önceki politik güç gösterileri şimdi yeniden ortaya çıkıyor. Karşı tarafta Sovyetler Birliği değil bu kez Çin var. Çin, ciddi yatırımlarla uzay ajansına hedefler koydu. Change 4 aracı, 3 Ocak 2019’da Ay’ın arka yüzüne iniş yaptı ve deneyler gerçekleştirdi. Yutu-2 rover aracı dolaştı. 2019 sonunda Change- 5’de yine Ay’ın arka yüzüne indirilip Dünya’ya numune getirmesi amaçlanıyor.

Hindistan – Chandrayaan-2 aracı ile bu sene Ay’a iniş yapıp Rover aracı dolaştırmayı planlıyor.

Avrupa Uzay Ajansı- Ay yüzüne iniş yapamamış olsa da bir “Ay köyü” (moon village) projesi var.

İsrail- İsrailli bir girişimcinin devlet desteği olmadan başlattığı SpaceIL şirketinin Beresheet modülü bu yıl Ay yüzeyine ulaştı.

Elon Musk- #dearMoon projesi- Japon milyarderi sanatçı arkadaşı Yusaku Maezawa ile 2023 yılında Ay yörüngesinde gezdirip getirecekti.

Jeff Bezos- Blue Moon projesiyle dev bir Ay modülü tasarladı.

Gördüğünüz gibi Mars’tan önceki ilk hedef Ay =)

Kaynak: Popular Science Haziran ve Ağustos ayı dergileri.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s